کلید دژنکتور یا کلید فشار متوسط (MV Circuit Breaker) نوعی کلید اتوماتیک است که برای مدار با جریان و ولتاژ بسیار زیاد استفاده می شود و می تواند مدار تحت بار را قطع و وصل کند. علاوه بر این کلید دژنکتور از مدار در برابر جریان اتصال کوتاه محافظت می کند. یعنی برای هر کلید فشار متوسط باید در کنار جریان نامی و جریان تحمل اتصال کوتاه، جریان نامی قطع اتصال کوتاه نیز تعریف شود.

کلید فشار متوسط یا کلید دژنکتور کلیدی است که می تواند در مواقع لزوم جریان عادی شبکه و در موقع خطا جریان اتصال کوتاه را سریعاً قطع کند. کلید دژنکتور می تواند به طور اتوماتیک یا به طور دستی یا با کنترل از طریق اتاق فرمان، مدار تحت بار و مداری که دچار اتصال کوتاه شده است را بدون اینکه به مدار آسیبی وارد شود قطع کند. دژنکتور کلیدهای قدرت برای قطع جریان های عادی، اتصال کوتاه شبکه و جریان اتصال زمین با هر اختلاف فازی به کار می روند. این کلیدها توسط شاسی های محلی و یا سیگنال های مخابراتی توسط سیستم حفاظت از راه دور (مرکز دیسپاچینگ)می توانند باز و بسته شوند.
عملکرد دژنکتور:
برای عمل قطع و وصل دژنکتور فنرهای جداگانه ای تعبیه می شود. این فنرها هر کدام به یک شفت محرک متصل اند. فنر وصل دژنکتور اغلب دارای مکانیزم شارژ دستی و یا موتوری است و فنر قطع توسط انرژی آزاد شده فنر وصل شارژ می شود. عمل آزاد سازی فنرها نیز از طریق تحریک یک ضامن توسط بوبین های قطع و وصل صورت می پذیرد. هر دژنکتور برای مکانیزم قطع و وصل خود دارای بوبین های جداگانه ای به نام بوبین وصل و بوبین قطع است.
این بوبین ها هم به طور دستی و هم کنترل از راه دور (رله و اتاق فرمان) فرمان می گیرند. عمل حفاظت در تابلوها از طریق فرمان هایی است که از سوی رله برای کلید ارسال می شود. این فرمان ها در نهایت به برق دار شدن بوبین های قطع یا وصل و عمل کردن دژنکتور منجر می شود.

انواع کلید دژنکتور:
- کلید دژنکتور روغنی
- کلید دژنکتور گازی (SF6)
- کلید دژنکتور خلاء
دژنکتور روغنی:
دژنکتور روغنی یا OCBS از یک تانک فولادی حاوی روغن تشکیل شده است. وقتی اضافه بار یا اتصال کوتاه رخ دهد فنری قوی این کلید آزاد می شود و کنتاکت کلید باز می شود. باز شدن کنتاکت ها باعث ایجاد جرقه بسیار شدیدی می شود که این جرقه روغن اطراف خود را تبخیر می کند و گاز تولید شده ناشی از تبخیر روغن موجود در کلید، جرقه را خاموش می کند.


دژنکتور گازی:
دژنکتور گازی با گاز SF6 یا هگزا فلوئورید گوگرد برای اولین بار به عنوان ماده عایق در کلیدها در سال ۱۹۴۰ مورد استفاده قرار گرفت. این گاز پایدار، غیر قابل اشتعال، بدون رنگ، بدون بو، بدون مزه و غیر سمی است و به دلیل توانایی این گاز در بازیافت قدرت عایقی اش پس از ایجاد جرقه (۳ میکروثانیه برای این گاز نسبت به ۸ میکروثانیه برای هوا)، در صنعت برق به وفور استفاده شده و به عنوان کلیدهای SF6 اهمیت ویژه ای پیدا کرده اند.
دژنکتور گازی کاملاً بسته و با گاز عایق شده است و در مقابل کلیدهای دیگر با قدرت مشابه، بسیار کوچک تر و از کلیدهای هوایی نیز کم صداتر هستند؛ لذا در مکانهای با فضای کم، مانند پست های اول شهر به کار می روند.
قابلیت ویژۀ این کلیدها زمانی است که می توانند جریان را در فشار گاز کم قطع کنند؛ لذا این کلیدها را می توان زیر بار در وضعیت غیر عادی فشار گاز قطع کرد. از دیگر مزایای این کلید عدم تغيير فشار گاز در طول مدت عمر کلید، پر کردن سریع و ساده ی گاز در آن، قابلیت قطع جریان اتصال کوتاه و جریان های سلفی و خازنی بدون ایجاد ولتاژ ضربه است.
دژنکتور های گازی در دو نوع، کلید SF6 دارای دو فشار (دو مخزنی) و کلید SF6 با استوانه ی دمندۀ دارای یک فشار (پوفر) ساخته می شوند. نوع اول، هزینه بر و ساختش سخت تر است و در دماهای پایین و فشارهای بالا مشكل گرم کردن برای تبدیل به مایع شدن را دارد. نوع دوم رایج تر و ساده تر بوده و توانایی قطع جریان ۲۰ تا ۸۰ کیلو آمپر را دارد.

دژنکتور خلأ :
کلید خلأ با اصول متفاوتی نسبت به سایر کلیدها و توسط فنر کار می کنند و چون هیچ گازی برای یونیزه شدن در موقع باز شدن کنتاکت ها وجود ندارد، لذا جرقه های شدید در این کلید ایجاد نمی شود. این کلیدها کاملاً آب بندی شده هستند و در نتیجه بی سروصدا بوده و هیچ گاه در معرض آلودگی هوا قرار نمی گیرند. اکنون کلیدهایی تولید می شوند که می توانند جریان اتصال کوتاه تا ۱۰۰ کیلو ولت آمپر را قطع کنند. از این کلیدها اغلب در سیستم های مترو یا به صورت کشویی در محیط های بسته استفاده می شود.

کلید یا دیسکانکتور زمین (Earthing Switch)
سوئیچ زمین برای زمین کردن بار باقیمانده در خطوط برق بعد از جدا کردن خط از منبع استفاده می شود. هنگامی که یک مدار از طریق مدار شکن (بریکر) و جدا کننده یا ایزولاتور قطع می شود، یک بار باقیمانده در مدار باقی می ماند. بنابراین برای تخلیه این بار از سوئیچ زمین استفاده می شود. نماد این کلید به صورت زیر نمایش داده می شود.

.
ترتیب عملکرد دژنکتور (کلید قطع بار)، سکسیونر (ایزولاتور) و سوئیچ یا دیسکانکتور زمین هنگام باز کردن یا قطع مدار:
ترتیب عملکرد دژنکتور، سکسیونر و دیسکانکتور زمین در هنگام قطع و خارج کردن ترانسفورماتور از مدار مطابق زیر است:
- قطع بریکر یا دژنکتور
- قطع سکسیونر دو طرف بریکر
- وصل سکسیونر زمین خط
نماد بریکر یا دژنکتور:

نماد ایزولاتور:

در این جا یک دیاگرام مدار از پست 11KV/400V به طور مثال نشان داده شده است. در این مثال یک خط ورودی و دو خط خروجی وجود دارد. فرض کنید ترانسفورماتور خط خروجی دوم نیاز به تعمیر پیدا کرده باشد.

کته ای که باید مد نظر داشت این است که:
هنگام قطع مدار، اول دژنکتور را قطع می کنند، بعد سکسیونر. هنگام وصل مدار اول سکسیونر را وصل می کنند بعد دژنکتور.
برخی تفاوت های ایزولاتور (سکسیونر) و بریکر (دژنکتور)
- ایزولاتور کلیدی است که برای عملکرد تحت بار طراحی نشده است؛ در حالی که بریکر قابل قطع زیر بار است.
- ایزولاتور نمی تواند مدار را هنگام وقوع خطا قطع کند؛ در حالی که بریکر قادر است هنگام بروز خطا مدار را قطع کند.
- در شرایطی که کلید زیر بار نیست، در هنگام عملکرد ایزولاتور آرکی ایجاد نمی شود در حالی که در ساختار بریکر هنگام عملکرد تحت بار آرک یا جرقه صورت می گیرد.
- ایزولاتور به صورت دستی عمل می کند . بریکر هم به صورت دستی و هم اتوماتیک عمل می کند.
تفاوت بریکر و دژنکتور:
عنوان های بریکر و کلید دژنکتور به طور کلی برای کلیدهای قابل قطع زیر بار به کار می رود. به کلیدهای قابل قطع زیر بار در برق فشار متوسط و فشار قوی اصطلاحاً دژنکتور گفته می شود. برای کلیدهایی که در برق فشار ضعیف و تابلوهای برق صنعتی و ساختمان به کار می رودمثل کلیدهای مینیاتوری و کلید اتوماتیک در اصطلاح بریکر گفته می شود و کمتر از کلمه دژنکتور استفاده می شود. البته این عناوین در زبان عامیانه و بازاری به این صورت تقسیم بندی و رایج شده است در حالی که در اصل ممکن است در فشار متوسط وو فشار قوی نیز از عنوان بریکر استفاده شود.
الهی آنگاه که شکست می خورم امید را در دل من زنده کن و آنگاه که پیروز می شوم غرور و تکبر را در من بمیران.خداوندا مرا نیک بیاموز که نیک ببینم تا در رسیدن به آرمانم آنچه زشت و نادیدنی است زیبا شود . محبوب من مرا یاد ده که سپاس بگویم قلب هایی را که برای من می تپد و چشم هایی که برای من نگران است و محبت کنم آنهایی که با شادیم شادمانند و آنهایی که با اندوهم غمگین اند . پروردگار توانا همیشه بیادم بیاور که تو را به یاد بیاورم آن زمانی که همه چیز را از یادمیبرم و زیبای مطلق چشم هایم برای توست بیاموز روشن باشد اندیشه ام از آن توست بیاموز پاک باشد و زندگی ام محتاج توست بیاموز خدایی باشد.